Laten we met de deur in huis vallen. Als je mensen met potentieel gevaarlijke leverfibrose (verlittekening van de lever) wilt vinden, zijn er nu vier groepen ontdekt. Dat zijn mensen die leven met diabetes óf obesitas in combinatie met bepaalde afwijkende leverwaarden in het bloed. Ook mensen met diabetes én obesitas en mensen die leven met klasse III obesitas (een BMI van 40 of hoger) komen in aanmerking. Bij hen zouden artsen een stevige vinger aan de pols moeten houden.
Dat blijkt uit de studie van Laurens van Kleef, gepubliceerd in Gastroenterology. ‘Dertig jaar geleden waren vooral 50-plussers te zwaar, nu is ernstig overgewicht een probleem dat in alle leeftijdscategorieën voorkomt’, schetst hij. ‘De groep met leververvetting en daarmee het risico op fibrose is veel groter geworden.’
De tekst gaat verder onder het kader
Leverfibrose is een verraderlijke ziekte die kan uitmonden in levercirrose en leverkanker. Tachtig procent van de mensen die een ernstige leverziekte hebben gekregen door leverfibrose (verlittekening van de lever), komt pas bij de dokter op het moment dat er eigenlijk niets meer aan te doen is. Dan is vaak alleen nog een palliatieve behandeling of een levertransplantatie mogelijk. Van leverfibrose merk je namelijk doorgaans niks. Leverfibrose is daardoor een echte ‘silent killer’.
Fibrose is omkeerbaar. Cirrose, leverziekte die vaak volgt op fibrose, meestal niet meer. Om leverfibrose te ontdekken, is medisch onderzoek nodig, bijvoorbeeld bloedonderzoek en indien nodig een leverstijfheidsmeting. Maar dan is het wel zaak dat je weet wie dat onderzoek nodig hebben.
Het simpelweg opvolgen van de bestaande richtlijnen voor vroegtijdige opsporing zou een gigantische impact hebben, denkt van Kleef. ‘Maar liefst vijftig procent van de bevolking in Nederland zou dan een bloedtest nodig hebben om de leververvetting en het fibroserisico te beoordelen.’
Van Kleef maakte in zijn onderzoek gebruik van verschillende bevolkingsstudies uit de VS, Europa en het Verenigd Koninkrijk. Hij vond op basis van de gezondheidsdata van deze mensen een groep met een aantoonbaar verhoogd risico op leverfibrose en –cirrose, en misschien wel belangrijker, een grote groep met een laag risico.
‘Zo brengen we het aantal mensen die volgens de richtlijnen een bloedtest zouden moeten hebben, in Nederland terug naar ongeveer tien procent. Dat zijn de mensen van wie je wilt weten of ze een leverprobleem hebben. Zodat je hen tijdig naar een leverarts kunt doorsturen. Bij de mensen die je niet screent, is het absolute tienjaarsrisico op leverziekte heel erg laag.’
Dwarsdoorsnede
Van Kleef borduurt in zijn onderzoek voort op de studie van zijn collega Jesse Pustjens, die onderzoek deed bij een internationale groep van meer dan 4500 klachtenvrije 18-plussers. Klachtenvrij als in: ze hebben voor zover bekend geen leverziekte. ‘Dat was als het ware een dwarsdoorsnede van de mensen die je hier op straat ziet lopen’, lichten Pustjens en Van Kleef toe.
Beschouw Pustjens studie – onlangs gepubliceerd in Lancet Gastroenterology & Hepatology – maar als een soort nulmeting. Deelnemers werden willekeurig geselecteerd in Spanje, Denemarken en hier in Rotterdam, waar mensen meededen via de bekende ERGO-studie in de wijk Ommoord. Bij hen werden onder meer lengte, gewicht en voor de lever belangrijke bloedwaarden gemeten. Ook werd een leverstijfheidsmeting gedaan, een soort echo waarmee de elasticiteit van de lever wordt gemeten. Deze elasticiteit is een maat voor leververlittekening, oftewel fibrose.
Wat bleek? Goed nieuws. ‘Na een controleperiode van vier jaar had slechts 2,6 procent van de deelnemers een afwijkende leverstijfheid ontwikkeld.’ Dat risico is daarmee te laag om brede screening van de gehele algemene bevolking op leverfibrose te verantwoorden, licht Pustjens toe.
Maar wat misschien nog wel interessanter was: bij bijna de helft van de mensen die bij de eerste meting een verhoogde leverstijfheid hadden, was de meting na vier jaar weer helemaal normaal. Hun risico op leverfibrose nam dus af. ‘Het kan zijn dat de mensen die na die eerste meting toch wat verhoogd risico hadden, daarvan zijn geschrokken en hun leefstijl hebben aangepast.’
Maar Pustjens denkt ook dat uit zo’n screening veel vals positieve bevindingen komen. ‘Een meting kan bijvoorbeeld al hoger uitvallen als een deelnemer vooraf niet helemaal nuchter was, als de scan niet helemaal perfect werd uitgevoerd, of door een heel andere aandoening, zoals hartfalen. Dat geeft een vertekend beeld.’
Ook dat was voor de onderzoekers een signaal dat niet zomaar iedereen hoeft te worden gescreend. ‘Het is beter om alleen mensen met aantoonbaar verhoogd risico op leverziekten te testen. Denk aan mensen met diabetes, obesitas, bepaalde afwijkende leverwaarden in het bloed en schadelijk alcoholgebruik. Wij hebben aangetoond dat dit de factoren zijn die een verhoogd risico geven.’
Check oorzaken overgewicht
Is er bij u sprake van risicofactoren voor leverziekte, benoemd in dit artikel? Of bent u te zwaar en wilt u weten hoe dat komt en of er iets aan te doen is? Krijg inzichten op checkoorzakenovergewicht.nl en bespreek de resultaten en het al dan niet doen van een bloedtest met uw behandelend arts.
Preventie
Preventie helpt mensen langer en gezonder te leven. Met onze kennis over het voorkomen van ziektes en het verbeteren van de gezondheid, biedt het Erasmus MC objectieve informatie aan overheden, beleidsmakers en de preventiepraktijk. Zo nemen we verantwoordelijkheid voor een gezonder mens in een gezonde omgeving. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
