In de steden in Bangladesh liggen ziekenhuizen vol met kinderen met acute mazelen. Ze zijn meestal niet ouder dan twee jaar. De afdeling Viroscience werkt al jaren samen met de onderzoeksgroep van Dr. Zhahirul Islam van het International Centre for Diarrhoeal Disease Research, Bangladesh in de hoofdstad Dhaka. Dankzij een emergency response grant van de Gates Foundation konden onderzoekers uit Bangladesh en Erasmus MC al op 1 juli starten met gezamenlijk onderzoek.
Ernstige gevolgen
Tijdens deze studie volgen klinisch viroloog Corine Geurts van Kessel, viroloog Rory de Vries en hun teams vanuit Rotterdam honderd jonge kinderen die in het ziekenhuis zijn opgenomen. Hierdoor hopen zij beter te begrijpen hoe de ziekte verloopt en waarom veel kinderen zo ernstig ziek worden. ‘Helaas zien we hier wat een lage vaccinatiegraad en hoge bevolkingsdichtheid kunnen veroorzaken’, vertelt De Vries. ‘De uitbraak is heel hard gegaan en heeft ernstige gevolgen voor jonge kinderen’, vult Geurts van Kessel aan.
‘De ziekenhuizen doen wat ze kunnen, maar kunnen helaas niet voorkomen dat er kinderen aan mazelen overlijden. Door nu in Bangladesh onderzoek te doen, kunnen we naast het acute verloop van de ziekte ook de lange termijn gevolgen goed in kaart brengen. De collega’s en ouders van patiënten daar werken hier graag aan mee.’
Mazelen
Mazelen is een zeer besmettelijke ziekte. Kenmerken zijn koorts, hoesten, neusverkoudheid, oogontsteking en een rode uitslag op de huid. Mazelen verzwakt de afweer tegen andere infectieziekten, waardoor kinderen een verhoogd risico hebben op longontsteking, diarree en middenoorontsteking. In ernstige gevallen kan het virus ook de hersenen infecteren.
In Europa wordt de laatste jaren een toenemend aantal mazelengevallen gezien, vooral doordat steeds meer ouders het vertrouwen in de veiligheid en effectiviteit van vaccinatie verliezen. Als je mazelen hebt gehad of bent gevaccineerd, ben je levenslang beschermd.
Door politieke onrust in Bangladesh is de vaccinatiecampagne van 2024 niet doorgegaan, zeggen de collega’s ter plaatse. Dat terwijl de vaccinatiegraad al laag was. Het virus is actief in 56 van de 64 districten van het land. Ook de Dhaka is zwaar getroffen.
‘Mazelen is een humaan virus. Dat betekent dat het alleen van mens tot mens kan overgaan’, legt De Vries uit. ‘Er is dus altijd een beperkte mate van circulatie. Theoretisch zou je het virus kunnen uitroeien door iedereen te vaccineren. Ook in Nederland zien we regelmatig uitbraken in gebieden waar de vaccinatiegraad laag is, zoals de Biblebelt en delen van grotere steden.’
Drie jaar volgen
De virologen volgen de honderd kinderen tot drie jaar na infectie. De collega’s in Bangladesh nemen uitstrijkjes van de keel en bloed- en urinemonsters af voor het onderzoek. ‘We willen weten hoeveel virus aanwezig is op welke momenten, hoe snel er antistoffen tegen het virus ontstaan en hoe een kind weer opknapt’, somt Geurts van Kessel op. ‘Natuurlijk willen we ook weten waarom de ziekte in Bangladesh zo ernstig verloopt en het in Nederland vaak milder is.’
De materialen van honderd deelnemers zijn voor De Vries een waardevolle bron om meer te weten te komen over de immunologie. Mazelen verzwakt het immunologisch geheugen, oftewel de al opgebouwde afweer, terwijl kinderen tussen de 1 en 2 jaar oud juist bezig zijn met veel afweer op te bouwen. ‘We willen onderzoeken hoe dit proces werkt en welke effecten dit op de korte en lange termijn heeft.’
Rory de Vries en Corine Geurts van Kessel. Foto: Esther Morren.
Daarnaast biedt de uitbraak de kans om onderzoek te doen naar Subacute Sclerosing Panencephalitis (SSPE). Dit is een complicatie van mazelen waar het virus naar het centraal zenuwstelsel verspreid, wat in alle gevallen dodelijk is. Hoe jonger de kinderen mazelen krijgen, des de groter is de kans op SSPE. ‘Mazelen is daardoor niet ‘toch maar een onschuldige kinderziekte’, zoals mensen soms denken’, zegt Geurts van Kessel. ‘Voor SSPE is tot nu toe geen behandeling.’
Vaccinatiegraad moet omhoog
Nu lijkt Bangladesh voor veel Nederlanders ver van ieders bed, toch laat de situatie daar zien hoe snel het mazelenvirus zich kan verspreiden als de vaccinatiegraad laag is, geven beide virologen aan. ‘In Nederland geven we de eerste mazelenvaccinatie als kinderen 14 maanden oud zijn. Kinderen krijgen antistoffen via de moeder die beschermend werken tot ongeveer zes maanden. In de acht maanden dat ze niet beschermd zijn, kunnen ze dus wel mazelen krijgen. En dan bestaat ook de kleine kans dat kinderen SSPE krijgen.’
De regering van Bangladesh is op 5 april 2026 gestart met een inhaalvaccinatiecampagne om jonge kinderen alsnog te beschermen en in de toekomst nieuwe uitbraken te voorkomen. ‘Deze uitbraak had voorkomen kunnen worden’, benadrukt De Vries. ‘Het virus is super besmettelijk, maar er is een goed werkend vaccin. We moeten het alleen wel gebruiken. Ook hier in Nederland.’
Gezondheidsbedreigingen
De focus van het Erasmus MC op vroege diagnostiek, bevolkingsonderzoek en populatiestudies zorgt ervoor dat we snel kunnen reageren op gezondheidsbedreigingen door klimaatverandering, globalisering en leefstijl. We onderzoeken effectieve maatregelen om gezondheidseffecten te voorkomen en te beperken. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
