‘Bij een hartstilstand telt elke seconde’, zegt dr. Dinis Dos Reis Miranda, arts-intensivist en een van de ECMO-specialisten in het Erasmus MC. ‘Hoe langer een brein zonder zuurstofrijk bloed blijft, des te groter de schade.’ Wanneer een hart bij een hartstilstand niet reageert op de standaard reanimatiepogingen, is de kans dat het hart weer zelf gaat pompen heel erg laag. Dan kan een mobiele hart-longmachine, ofwel een ECMO (Extra-Corporele Membraan Oxygenatie) op straat of thuis bij de patiënt uitkomst bieden.
En hoe eerder je dat doet, hoe beter, blijkt nu ook uit de resultaten. Niet zo verwonderlijk eigenlijk: de ECMO neemt tijdelijk de functie van het hart en de longen volledig over, door zuurstofarm bloed af te tappen, buiten het lichaam te voorzien van zuurstof en terug in de patiënt te pompen. Zo blijft er zuurstofrijk bloed naar de hersenen en organen stromen, wat cruciaal is om blijvende schade te voorkomen. Zonder ECMO wordt de patiënt bij een hartstilstand gereanimeerd totdat diegene in het ziekenhuis op een hart-longmachine kan worden aangesloten.
Dos Reis Miranda: ‘Met ECMO op straat overleefde 40% van deze groep patiënten. Zonder ECMO overleefde slechts 20% bij zulke langdurige reanimatie. En ook belangrijk: 36% had een goede neurologische uitkomst, tegenover 13% zonder ECMO.’ De resultaten zijn op 7 november gepresenteerd op een congres van de American Heart Association en zijn gepubliceerd in The New England Journal of Medicine, met Dos Reis Miranda als eerste auteur.
Behandeling op straat
Sinds 2024 beschikken alle vier de Nederlandse Mobiel Medisch Teams (MMT) over een mobiele ECMO‑unit. Een MMT bestaat uit een MMT-arts en MMT-verpleegkundige en kan met een helikopter of auto snel medisch specialistische zorg leveren buiten het ziekenhuis, bijvoorbeeld na een ongeval of bij een reanimatie. Het team is in dienst van het UMC in de betreffende regio, dat is dan Erasmus MC, Radboudumc, Amsterdam UMC of UMCG. Doordat de MMT’s nu over een ECMO beschikken, kan de behandeling letterlijk op straat of thuis bij de patiënt worden gestart. Omdat niet alle MMT’s op hetzelfde moment zijn gestart met het leveren van ECMO-zorg, konden de resultaten van reanimatiezorg met en zonder ECMO met elkaar worden vergeleken.
Met deze resultaten positioneert Nederland zich internationaal als koploper. Dat deze behandeling zo vroeg, al vóór aankomst in het ziekenhuis, voor een heel land beschikbaar is, is uniek.
De onderzoekers benadrukken dat deze resultaten alleen mogelijk waren dankzij volledige landelijke samenwerking. Co-auteur dr. Mark van Vledder, traumachirurg en MMT-arts in Erasmus MC: ‘De trial werd uitgevoerd als een multicenterstudie waarbij MMT’s nauw samenwerkten, data deelden en gezamenlijk protocollen ontwikkelden. Zonder gedeelde logistiek, landelijke triage, uniforme scholing en continue afstemming tussen MMT’s en ziekenhuizen was prehospitale ECMO op deze schaal niet uitvoerbaar.’ De OnScene-trial is mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Volksgezondheid.
De cijfers
- 40% van de patiënten in de ECMO‑groep overleefde tot ziekenhuisontslag, tegenover 20% in de controlegroep.
- Na zes maanden had 36% van de ECMO‑patiënten een goede neurologische uitkomst, tegen 13% bij reguliere zorg.
- Het betrof voornamelijk relatief jonge patiënten (vaak onder de 50), bij wie snelle interventie het verschil tussen leven en dood kan betekenen.
