Artrose komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, vooral vanaf ongeveer het vijftigste levensjaar. Tijdens de overgang verandert de hormoonhuishouding sterk. Daarom besloot Ingrid Kennis-Szilagyi juist bij vrouwen naar testosteron te kijken. Wat bleek? Vrouwen met een hogere testosteronspiegel hadden minder vaak last van artrose in de knie. Kennis-Szilagyi promoveerde onlangs op het onderwerp.
De resultaten passen in een bredere conclusie van haar proefschrift: artrose ontwikkelt zich mogelijk niet op dezelfde manier bij mannen en vrouwen. ‘Het lijkt erop dat testosteron anders werkt bij vrouwen dan bij mannen. Hoe dat precies werkt in het lichaam, moeten vervolgstudies uitwijzen.’
‘Soms levert het interessante ontdekkingen op als je vanuit een andere hoek naar een bekend probleem kijkt.’
1,5 miljoen mensen heeft artrose
Bijna 1,5 miljoen mensen in Nederland heeft artrose. Dit aantal kan in 2040 oplopen tot 2,3 miljoen. De ziekte veroorzaakt pijn en stijfheid, maar behalve pijnstilling en bewegen is er momenteel niet veel aan te doen. In het Erasmus MC doen wetenschappers daarom onderzoek naar het ontstaan, behandelen en voorkomen ervan. Bijvoorbeeld in het MOBI-lab, waar ingenieurs van de TU Delft samenwerken met wetenschappers en artsen van het Erasmus MC.
Voor het onderzoek werden gegevens geanalyseerd van ruim 8.600 deelnemers aan de Rotterdam Studie. Daaruit bleek dat vrouwen met hogere testosteronspiegels 14% minder vaak radiografische knieartrose hadden. Ook ontwikkelden zij 15% minder vaak chronische kniepijn.
Bij mannen werd dit verband niet gevonden. Bij hen werd opvallend genoeg juist een ander verband gevonden. Hogere testosteronwaarden gingen daar samen met ernstigere handartrose. Waarom dat zo is, weten onderzoekers nog niet.
Geen testosteronshots
Moeten vrouwen nu testosteronshots gaan nemen om artrose te voorkomen? ‘Absoluut niet’, zegt Kennis-Szilagyi. Ze benadrukt dat patiënten geen directe conclusies over hun eigen gezondheid kunnen trekken op basis van het onderzoek. ‘We laten een verband zien, maar bewijzen niet dat testosteron de oorzaak is van het lagere risico.’ Ze geeft aan dat ook andere factoren, zoals lichaamsgewicht, stofwisseling en ontstekingsprocessen een rol spelen bij het ontstaan van artrose.
Andere hoek
Als toekomstige studies dezelfde resultaten bevestigen, kan dat bijdragen aan een beter begrip van artrose. Een beter inzicht in de verschillen tussen mannen en vrouwen kan onderzoekers bovendien helpen om nieuwe aangrijpingspunten voor therapieën te vinden. ‘Soms levert het interessante ontdekkingen op als je vanuit een andere hoek naar een bekend probleem kijkt.’
Biomarker
Naast verschillen tussen mannen en vrouwen onderzocht Kennis – Szilagyi ook mogelijke biomarkers voor artrose. Dat zijn meetbare biologische signalen in het lichaam, zoals stoffen in het bloed of DNA. Uit de analyse van 184 eiwitten kwam één biomarker duidelijk naar voren: CRTAC1. Dit eiwit bleek sterk samen te hangen met zowel de ernst als de progressie van artrose. Volgens de onderzoekers is CRTAC1 daarmee een van de meest veelbelovende biomarkers voor ziektemonitoring bij artrose.
‘Een volgende stap zou zijn om te kijken of veranderingen in CRATC1 samengaan met veranderingen in de ontwikkeling van artrose. Zowel op groepsniveau, maar misschien nog wel nog interessanter om te kijken wat het doet op individueel niveau. Het is nog toekomstmuziek, maar als een stijging in de CRTAC1 echt betrouwbaar samenhangt met snellere structurele achteruitgang, kan dit een signaal zijn dat artrose verergert. Deze informatie zouden we dan kunnen gebruiken om betere beslissingen te nemen over de zorg.’
Biomedisch onderzoek
Via biomedisch onderzoek werken Erasmus MC’ers aan het begrijpen van biologische en medische basisprincipes. Dit onderzoek vormt de kern van medische vooruitgang en legt de basis voor innovaties die de zorg verbeteren. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
