De European Research Council financiert grensverleggend onderzoek in Europa. De ERC Advanced Grant behoort tot de meest competitieve Europese onderzoeksbeurzen en is bedoeld voor ervaren en toonaangevende onderzoekers die financiering zoeken voor ambitieuze, baanbrekende projecten. Maar liefst drie Erasmus MC’ers vallen in de prijzen.
Een gezonde start voor iedereen
‘Een gezonde start voor iedereen.’ Daar maakt kinderarts Vincent Jaddoe zich hard voor. De periode vóór en in de eerste weken van de zwangerschap beschouwt hij als een unieke kans voor die gezonde start. ‘Welke factoren en biologische processen bij vrouw én man beïnvloeden de gezondheid van het ongeboren kind?’
Met zijn ERC-project PreconceptionsOrigins gaat hij het vroege ontstaan en voorkomen van hart- en vaatziekten onderzoeken. In het bijzonder richt hij zich op de ontwikkeling van eicellen, zaadcellen, embryo’s en de placenta. Daarvoor maakt hij onder andere gebruik van data van het Rotterdamse Generation R , Generation R Next en het EU Child Cohort Network.
De resultaten vertaalt hij naar de praktijk. Dat doet hij samen met onderzoekers, zorgverleners en toekomstige ouders, binnen het Convergence Healthy Start-programma. Jaddoe: ‘Gezondheid zou niet af moeten hangen van waar je wieg staat. Dat is nu wel zo. Hoe voorkomen we sociaal en etnisch gedreven gezondheidsverschillen vanaf de allereerste fase van het leven?’
DNA-schade en veroudering
Op het moment dat je deze zin leest, gebeurt het: het DNA in je cellen wordt afgelezen om RNA te produceren. Dit proces wordt transcriptie genoemd en is cruciaal voor het functioneren van onze cellen. ‘Maar transcriptie verloopt niet altijd soepel. DNA-schade kan dit proces blokkeren, waardoor zogenoemde transcriptiestress ontstaat’, legt celbioloog Jurgen Marteijn van de afdeling Moleculaire Genetica uit.
Cellen hebben speciale reparatiemechanismen om deze DNA-schade te herstellen, zodat het transcriptieproces goed verloopt. Als dit herstel faalt, leidt dit tot versnelde veroudering. ‘Waarom is dat zo? Met dit project wil ik onderzoeken hoe cellen transcriptiestress kunnen detecteren en herstellen, zodat transcriptie normaal kan blijven verlopen.’
Het ERC-project GeneGuard moet dus fundamenteel inzicht geven in de relatie tussen DNA-schade, transcriptiestress en veroudering. Marteijn: ‘Op termijn kunnen die inzichten bijdragen aan nieuwe strategieën om neurodegeneratieve en leeftijdsgerelateerde aandoeningen te voorkomen of te behandelen.’
Vroege opsporing van alvleesklierkanker
Alvleesklierkanker behoort tot de dodelijkste vormen van kanker, vooral omdat de ziekte meestal pas wordt ontdekt wanneer genezing niet meer mogelijk is. Hoogleraar maag-, darm- en leverziekten Maikel Peppelenbosch zet zich daarom met zijn ERC-grant in voor de vroegst mogelijke opsporing van alvleesklierkanker.
Hij richt zich daarbij op mensen met een sterk verhoogd erfelijk risico op alvleesklierkanker. ‘Het doel is om moleculaire signalen te identificeren van hooggradige dysplasie, dat is het laatste voorstadium voor het ontstaan van invasieve alvleesklierkanker. Die signalen noemen we ook wel biomarkers, en die moeten helpen de kanker te herkennen nog vóórdat afwijkingen zichtbaar worden op MRI-scans of echo-onderzoek.’
Hiervoor zal het onderzoeksteam gebruikmaken van een internationale biobank van pancreassapmonsters die zijn verzameld tijdens surveillance van hoog-risicopatiënten.‘Als we alvleesklierkanker kunnen herkennen voordat deze zichtbaar wordt op medische beeldvorming, ontstaat voor het eerst een reële mogelijkheid om de ziekte daadwerkelijk te voorkomen’, aldus Peppelenbosch.
Biomedisch onderzoek
Via biomedisch onderzoek werken Erasmus MC’ers aan het begrijpen van biologische en medische basisprincipes. Dit onderzoek vormt de kern van medische vooruitgang en legt de basis voor innovaties die de zorg verbeteren. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
