Actueel

Zeldzame auto-inflammatoire ziekten ontrafeld

Het Erasmus MC doet mee aan een groot Europees onderzoek naar de oorzaak en behandeling van auto-inflammatoire ziekten. Bij deze verzameling van zeldzame ziektebeelden is het aangeboren immuunsysteem ontregeld, waardoor patiënten steeds terugkerende koorts krijgen zonder dat ze een infectie hebben. Ook is er vaak huiduitslag en zijn de ontstekingswaarden in het bloed te hoog.

18 likes
Leestijd 3 min

Hero alt/video title

grafisch beeld afweercel

De studie ImmunAID hoopt feiten te ontrafelen over de oorzaak, zodat voortaan snellere en betere diagnoses kunnen worden gesteld. Patiënten met deze aandoeningen zetten de dokter te vaak voor een raadsel.

Verwar auto-inflammatoire ziekten niet met auto-immuunziekten, begint hoofdonderzoeker Paul van Daele zijn relaas. Van Daele is allergoloog-immunoloog in het Erasmus MC. ‘Bij auto-immuunziekten is sprake van een verstoring van het zogeheten verworven immuunsysteem, terwijl auto-inflammatoire ziekten ontstaan door een afwijking in het aangeboren immuunsysteem.’

Het verworven immuunsysteem bouwt zich op gedurende het leven en heeft een geheugen, dat bestaat uit getrainde T-cellen en B-cellen, legt Van Daele uit. ‘Deze cellen herkennen ziekten die je al eens hebt gehad, en ruimen ziekteverwekkers op, als ze die al eerder hebben gezien. Zonder dat je je ziek voelt. Dat is ook het principe achter vaccinatie. Je verworven immuunsysteem krijgt een stukje van een ziekteverwekker aangeboden, zodat je T-cellen en B-cellen de ziektekiemen een volgende keer herkennen en opruimen.’

Europese studie zoekt naar oorzaak en behandeling onbegrepen koorts en ontstekingen

Macrofagen

Het aangeboren immuunsysteem daarentegen is de eerste verdedigingslinie, al aanwezig bij de geboorte. Dat bestaat uit macrofagen, granulocyten, naturalkillercellen en dendritische cellen. ‘Ook deze cellen gaan ziekteverwekkers te lijf, maar daarbij krijg je iedere keer wel symptomen zoals koorts en ontstekingsreacties.’

Bij auto-inflammatoire ziekten komen dus vaak koorts en ontstekingen kijken. Maar hoe ze ontstaan, en hoe ze het beste kunnen worden behandeld, is bij veel van deze ziektebeelden ongewis. Kinderarts Clementien Vermont, die in de studie de auto-inflammatoire ziekten bij kinderen onder de loep neemt, zegt: ‘Je ziet dan bij deze kinderen in het bloed dat er sprake is van een auto-inflammatoir beeld, maar welke ziekte het precies is, blijft vaak langdurig onduidelijk. De manier waarop je het beste kan behandelen dus ook.’

Syndromen

Inmiddels is op basis van symptomen wel een flink aantal syndromen benoemd, zoals de ziekte van Kawasaki, de ziekte van Behçet en de ziekte van Still. Er zijn slechts enkele auto-inflammatoire ziektebeelden waarvan de oorzaak bekend is, en hoe die moeten worden behandeld.

Vermont: ‘Van sommige auto-inflammatoire aandoeningen weten we dat de oorzaak in het DNA te vinden moet zijn, maar andere zijn niet genetisch of daarvan is de genetische oorzaak misschien nog onbekend. Waarschijnlijk is daar een combinatie van oorzaken aan te wijzen: aangeboren aanleg, een infectie, iets in de omgeving van de patiënt. We hopen dat te gaan ontdekken.’

Van Daele schetst: ‘Bij familiaire Mediterrane Koorts, oftewel FMF, weten we inmiddels precies welke gen-mutatie de boosdoener is. Die gen-afwijking zorgt dat de immuuncellen continu aan staan, waardoor patiënten altijd koorts hebben. We weten nu ook dat we deze ziekte kunnen behandelen met colchicine of Anti-IL-1, een medicijn dat ingrijpt in het eiwit dat door de gen-afwijking wordt geproduceerd. Ook van CAPS, cryopyrine geassocieerd periodiek syndroom, weten we dat er sprake is van een gen-mutatie. Ook CAPS wordt behandeld met Anti-IL-1.’

Maar bij veel auto-inflammatoire ziekten tasten artsen dus nog in het duister. Voor de Europese Commissie was dat aanleiding om een omvangrijke studie te financieren. Want ofschoon de meeste syndromen zeldzaam zijn, loopt het totale aantal patiënten met zo’n syndroom in Europa toch hoog op. En de ziektelast is groot.

Patiënten gezocht

Het Erasmus MC is het enige ziekenhuis in Nederland dat bij het onderzoeksconsortium is aangesloten. Er mogen echter ook patiënten meedoen die niet in het Erasmus MC worden behandeld. Als er bij hen een auto-inflammatoire aandoening is vastgesteld, kunnen zij zich aanmelden. Zij krijgen vervolgens uitvoerige vragenlijsten voorgelegd en hun bloed, urine en ontlasting wordt onderzocht. Ze worden gedurende zes maanden gevolgd.

Van Daele en Vermont roepen hun collega artsen –ook die in het Erasmus MC- op om patiënten met auto-inflammatoire aandoeningen door te sturen. ‘Deze mensen zijn onder behandeling bij de cardioloog, of bij de reumatoloog of dermatoloog. Het liefst willen we patiënten zien bij wie de ziekte zich in een actieve fase bevindt. Op die manier kunnen we bekijken wat zich tijdens zo’n zieke fase afspeelt in het bloed en de darmen.’

Patronen

Het celmateriaal wordt vergeleken met dat van de patiënten met het inmiddels wel begrepen FMF, bij wie de ziekte goed onder controle is. Ook wordt het materiaal vergeleken met celmateriaal van gezonde mensen. ‘Op die manier proberen we patronen te ontdekken, waardoor we aanwijzingen kunnen vinden voor de oorzaken.’

Bij het onderzoek zijn wetenschappers betrokken die lab-onderzoek doen op het gebied van het genoom (de genen), het microbioom (de darmbacteriën) en van proteomica, alle eiwitten in het lichaam. Experts op het gebied van modellering doen big data-analyses. De hoofdonderzoekers van ImmunAID zijn gevestigd in Parijs. Ziekenhuizen in onder andere België, Spanje, Turkije, Denemarken en Groot-Brittannië doen mee. Men hoopt celmateriaal van een duizendtal patiënten te gaan onderzoeken.

Bij de studie zijn namens het Erasmus MC ook Ellen Duijster (Onderzoeksmedewerker), Peter Katsikis (Immunologie), Peter van der Spek (Bioinformatica) en Martin van Hagen (Immunologie) betrokken. Volwassenen kunnen zich aanmelden via immunAID@erasmusmc.nl

Kinderen kunnen worden aangemeld bij Kinderinfectieziekten@erasmusmc.nl . Via deze mailadressen is ook meer informatie te krijgen.

 

Actueel

Actueel

Daya wil meer aandacht sikkelcelziekte voor zoontje Jayven (2)

Sikkelcelziekte is een ernstige en erfelijke vorm van chronische bloedarmoede waarbij de rode bloedcellen niet rond, maar maan- of sikkelvormig zijn. Hierdoor blokkeren ze periodiek bloedtoevoer dat leidt tot hevige pijnen, onherstelbare beschadiging van organen en een verkorte levensverwachting. Aanvallen worden uitgelokt door koude, infecties en koorts, pijn, andere vormen van stress en te weinig drinken.

16 likes
Leestijd 5 min

Hero alt/video title

DSCF3810_nabewerkt
Lees het artikel