Herbruikbare urinekatheters zijn net zo veilig als wegwerpkatheters. Beide soorten veroorzaken evenveel urineweginfecties. Ook andere infecties komen evenveel voor. Het gebruik van herbruikbare katheters is dus veilig, maar bespaart het milieu ruim 500.000 kilo plastic afval per jaar, alleen al in Nederland.
Dat blijkt uit onderzoek van uroloog prof. Bertil Blok, die er op 30 juni een paper over publiceert in JAMA Network Open.
In Nederland kunnen 120.000 thuiswonende mensen de blaas niet goed legen, urineretentie heet dat in medische termen. Van deze mensen katheteriseren 60.000 mensen zichzelf een paar keer dag: ook wel intermitterend katheteriseren genoemd. Deze populatie is zeer divers.
‘Dat zijn bijvoorbeeld mannen met problemen aan hun prostaat, maar ook vrouwen die complicaties hebben gehad bij een bevalling. Er zijn ook mensen bij met een dwarslaesie. Maar meestal is er geen duidelijke reden voor hun urineretentie.’
De tekst gaat verder onder het kader
Mensen die met een katheter hun blaas legen, doen dat vier tot zes keer per dag. Gemiddeld gebruiken ze 1825 wegwerpkatheters per jaar. Die katheters lijken op een flinterdun rietje. Maar er gaan dus minimaal 60.000 x 1825 = ruim 109 miljoen stuks per jaar de prullenbak in. Ook de kosten zijn astronomisch: 3 tot 5 euro per wegwerpkatheter, 5000 tot 8000 euro per gebruiker per jaar.
‘Het kan wél’
Dat moest anders kunnen, dacht Blok. Samen met een bereidwillige Japanse fabrikant werd een herbruikbaar exemplaar beschikbaar gemaakt, dat voldoet aan de Europese regelgeving. Het is eenzelfde soort dun rietje, maar na gebruik spoel je het schoon en bewaar je het in een discreet buisje met een speciale vloeistof. De herbruikbare katheter werd in de studie twee weken gebruikt. Hij kost ongeveer 30 euro. Daarvan zijn er niet 1825, maar slechts 25 per jaar nodig.
Bewaarhuls urinekatheter vrouwen
Sommige studiedeelnemers gaven wel aan dat het gebruiksgemak van een herbruikbare katheter minder is. Ze rapporteren vaker irritatie tijdens het legen van de blaas, en sommigen vinden het schoonspoelen gedoe.
‘De industrie biedt meer dan 50 soorten wegwerpkatheters aan, allemaal met kleine aanpassingen die het comfort vergroten. Een coating waardoor het buisje makkelijk naar binnen glijdt, bijvoorbeeld’, licht Blok toe. ‘Er is voor elk wat wils. Als je een katheter hebt gevonden die je prettig vindt in gebruik, sta je misschien ook niet heel open voor een andere. Wat natuurlijk heel erg begrijpelijk is. Patiënten moeten daarom altijd zelf de keuze kunnen blijven maken.’
Er waren ook genoeg mensen die de herbruikbare katheter omarmden, doorgaans mensen die duurzaamheid en milieu een warm hart toedragen en voor wie hun urineretentie een bijkomstigheid was. Zij namen een gewenningsperiode voor lief. Want wennen deed het, na een week of vier, zag Blok in zijn studie.
Bloks studie kwam moeizaam tot stand. Dat begon al met het boven tafel krijgen van aantallen gebruikers. Niemand wist precies hoeveel mensen in Nederland zichzelf katheteriseren. De industrie hield de kaarten op de borst. Blok en zijn onderzoeksgroep hebben daarom honderdduizenden anonieme declaraties van zorgverzekeraars uitgeplozen.
Vervolgens heeft hij zelf de in Europa verplichte CE-markering moeten regelen voor de herbruikbare katheter. Ook de funding van de studie was uitdagend.
Herbruikbare urinekatheter voor mannen
‘Bij de eerste vergadering voor verantwoord medisch hulpmiddelengebruik van een subsidiegever zat vooral de industrie aan tafel. De markt voor wegwerpkatheters vertegenwoordigt wereldwijd miljarden euro’s. Daardoor is innovatie richting herbruikbare alternatieven niet vanzelfsprekend.’ Blok ziet het dan ook niet snel gebeuren dat andere fabrikanten herbruikbare katheters gaan ontwikkelen.
Los van de belangen van de industrie is ook de overtuiging van deskundigen op het gebied van infectiepreventie dat wegwerp-medische hulpmiddelen altijd beter zijn vanwege infectierisico’s bij hergebruik. Decennialang werd aangenomen dat wegwerpkatheters veiliger waren. Met deze grote gerandomiseerde studie heeft Blok aangetoond dat die aanname voor infecties niet klopt. ‘Het kan wél! Duurzame zorg kan samengaan met veilige zorg.’
Duurzaamheid
Duurzaamheid staat hoog op de agenda in het Erasmus MC. We richten ons op hergebruik van medicatie en het vinden van alternatieven voor dure, belastende behandelingen. Daarnaast onderzoeken we manieren om de ecologische voetafdruk mee te nemen in medische besluitvorming, met als doel groene en klimaatneutrale zorg. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
