Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 200-300 zwangere vrouwen kanker. Zij staan vaak voor een moeilijke keuze. Want om de beste behandeling te kunnen kiezen, is het belangrijk om te weten of een tumor is uitgezaaid. Daarvoor wordt vaak een PET/CT ingezet.
Bij een PET/CT scan wordt radioactief materiaal ingespoten dat zich aan tumorcellen hecht. Vervolgens worden de radioactief gemaakte cellen met straling in beeld gebracht. Maar tijdens de zwangerschap wordt dit onderzoek meestal vermeden vanwege de blootstelling van het ongeboren kind aan straling.
Dankzij de nieuwste generatie PET/CT-scanner van het Erasmus MC Kanker Instituut komt daar verandering in. Sinds enkele maanden staat hier een zogeheten long-axial-field-of-view PET/CT-scanner. Deze scanner is aanzienlijk gevoeliger dan gangbare systemen. Daardoor zijn hoogwaardige beelden mogelijk met een veel lagere hoeveelheid radioactiviteit.
Zwangere vrouwen
‘Een van de belangrijkste verbeteringen die deze scanner brengt, betreft de diagnostiek bij zwangere vrouwen met kanker’, zegt Erik Verburg, hoogleraar translationele nucleaire geneeskunde. ‘Tot nu toe zagen we vaak af van PET/CT-onderzoek tijdens de zwangerschap om het ongeboren kind te beschermen. Met deze nieuwe technologie kunnen we dezelfde diagnostische informatie verkrijgen met een fractie van de stralingsbelasting.’
De hoeveelheid ingespoten radioactiviteit kan met meer dan 90 procent worden verminderd. Ook de benodigde CT-scan kan met een lagere stralingsdosis worden uitgevoerd. Hierdoor daalt de totale stralingsbelasting voor het ongeboren kind door dit onderzoek met 90% van ongeveer 5 milliGray naar ongeveer 0,5 milliGray.’
Veiligheidswinst
Volgens klinisch fysicus Marcel Segbers betekent dat een belangrijke veiligheidswinst. ‘De blootstelling van de foetus komt ongeveer overeen met negen maanden natuurlijke achtergrondstraling, de straling die je ook oploopt als je in het daglicht buiten loopt of zelfs gewoon binnen in huis bent.’
De dosis blijft daarmee ruim binnen de veiligheidsmarges. ‘De stralingsdosis is vele malen lager dan de dosis waarbij directe schadelijke effecten op de ontwikkeling van de foetus worden verwacht. Een zeer kleine toename van het levenslange risico op kanker kan bij blootstelling aan straling nooit volledig worden uitgesloten, maar bij deze zeer lage dosis is dit eventuele extra risico minimaal.’
Voor artsen die zwangere vrouwen met kanker behandelen, opent dit nieuwe mogelijkheden. Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker tijdens de zwangerschap, maar ook bij bijvoorbeeld lymfomen kan een PET/CT van grote waarde zijn.
Goed nieuws
Oncologisch chirurg Linetta Koppert en medisch oncoloog Agnes Jager zijn enthousiast over de ontwikkeling. ‘Dit is ontzettend goed nieuws voor zwangere patiënten. We kunnen nu de best mogelijke diagnostiek inzetten zonder het ongeboren kind onnodig bloot te stellen aan straling. Daardoor weten we eerder of er sprake is van uitzaaiingen en kunnen we behandelingen beter afstemmen op de situatie van de patiënt.’
Verburg, tot besluit: ‘De nieuwe PET/CT-scanner laat zien hoe technologische innovatie direct kan bijdragen aan betere en persoonlijkere zorg, ook voor patiënten die tot nu toe maar beperkt gebruik konden maken van deze vorm van diagnostiek.’
Beeld: PET/CT scan van een zwangere patiënt, gemaakt met een heel lage dosering van de diagnostische radioactieve suiker. De donkere plekken, behalve bij de nieren, laten de lymfomen zien. Op basis van dit beeld kan beter de meest passende behandeling worden gekozen.
Passende zorg
Het Erasmus MC biedt de zorg die aansluit bij de behoefte van de patiënt: zorg die de patiënt samen met de behandelaar kiest. En zorg die plaatsvindt op de juiste plek: in ons universitair medisch centrum, een ander ziekenhuis, thuis of waar dan ook. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
