Als dikke darmkanker uitzaait naar de lever, worden de uitzaaiingen veel agressiever als die lever vervet is. Bij mensen met een gezonde lever lijken uitzaaiingen beter te behandelen. Hoe dat komt blijkt uit onderzoek waaraan wetenschappers van het Erasmus MC Kanker Instituut hebben bijgedragen. De studie verschijnt vandaag in Nature.
Ongeveer de helft van de mensen met darmkanker krijgt uitzaaiingen naar andere organen, vaak naar de lever. De onderzoekers vergeleken verschillende patiënten met leveruitzaaiingen met elkaar. Ze zagen dat mensen met een vervette lever vaak een agressievere vorm van uitzaaiingen hadden dan mensen met een gezonde lever. De grote vraag was: hoe komt dat?
Leveruitzaaiingen
Wetenschappers van het Cellular Metabolism & Metabolic Regulation Laboratory van de Katholieke Universiteit Leuven waren bezig met onderzoek naar dit vraagstuk en riepen de hulp in van drie experts van het Erasmus MC Kanker Instituut op het gebied van leveruitzaaiingen: oncologisch chirurg Kees Verhoef, moleculair bioloog Daniele Tauriello en promovenda Sanne Verheul.
‘We weten al een hele poos dat de aard en ernst van kanker niet alleen te maken heeft met de tumor zelf, maar ook met de cellen van de omgeving waarin hij groeit’, legt Tauriello uit. ‘Tumorcellen communiceren middels allerlei stofjes met de cellen in hun omgeving. Precies daar doen wij onderzoek naar.’
Mini-tumortjes
Om meer inzicht te krijgen, kweekten Verheul en Tauriello tumor-organoïden, oftewel mini-tumortjes. Ze maakten die van tumorweefsel dat tijdens operaties bij patiënten was weggenomen. Met deze mini-tumoren waren Verheul en Tauriello in staat om te onderzoeken wat er in de cellen gebeurde als ze bepaalde stofjes toevoegden.
Steigerwerk
Zo onderzochten ze het effect van vetzuren die veel in vervette levers voorkomen. Ze zagen dat de vetzuren ervoor zorgden dat een eiwit, genaamd MYC, actiever werd. ‘Dit eiwit stimuleerde de groei van tumorcellen. Vervolgens gingen die tumorcellen meer van het aminozuur proline maken. Dat hebben ze nodig om collageen te produceren, een soort steigerwerk waarmee de tumor een gunstige omgeving voor zichzelf creëert. Via dit proces kunnen uitzaaiingen zich makkelijker in de lever nestelen en uitbreiden.’
Remming van het actieve MYC kon voorkomen dat de vetzuren de groei van tumoren versnelden. ‘Dit proces konden we vervolgens koppelen aan de meest agressieve vorm van uitzaaiing die vaker voorkomt in een vervette lever.’
Samenwerking
In het Erasmus MC Kanker Instituut wordt al jaren onderzoek gedaan naar de groeipatronen van uitzaaiingen. ‘Deze studies kunnen hier goed worden gedaan omdat patiënten meedoen aan onderzoek en hun weefsel beschikbaar stellen’, stelt Sanne Verheul. ‘In het Erasmus MC Kanker Instituut werken bovendien afdelingen zoals pathologie, chirurgie en het oncologielab nauw samen om dit te organiseren.’
Tauriello: ‘Wat we nu willen gaan doen is kijken hoe deze tumor-organoïden reageren als ze in aanraking komen met leverweefsel. En we willen ook weten: zijn deze groeiprocessen te beïnvloeden met medicijnen?’
De bevindingen zijn belangrijk. ‘Dikke darmkanker is nog steeds een groot probleem in Nederland, het bevolkingsonderzoek darmkanker ten spijt’, beklemtoont oncologisch chirurg Verhoef.
In lopende studies in het buitenland wordt onderzocht of patiënten met leververvetting baat hebben bij een medicijn dat het eiwit MYC remt. Maar Verhoef verwacht ook dat leefstijlinterventie soelaas kan gaan bieden.
Westerse leefstijl
‘Darmkanker komt hier ontzettend veel voor. In de Westerse wereld is het bij mensen onder de 50 zelfs doodsoorzaak nummer 1. Het kan bijna niet anders: dit heeft te maken met de Westerse leefstijl. Te veel ongezonde voeding, overgewicht en te weinig beweging.’
In Amerika is al leefstijlonderzoek gedaan naar darmkankerpatiënten met een gerede kans op uitzaaiingen. Deze categorie patiënten krijgt na hun operatie aanvullend chemotherapie.
Verhoef: ‘Ze verdeelden deze patiënten in twee groepen. Eén groep kreeg naast hun chemo ook leefstijlinterventie: betere voeding, meer beweging. De andere groep kreeg alleen chemo. Wat bleek: in die groep mét leefstijlinterventie kwamen veel minder vaak uitzaaiingen voor. We willen deze data straks ook graag gebruiken voor ons vervolgonderzoek.’
Kees Verhoef, Sanne Verheul, Daniele Tauriello en patholoog Michael Doukas werkten samen met Sarah-Maria Fendt en andere onderzoekers van het Cellular Metabolism & Metabolic Regulation Laboratory van de KU Leuven.
Biomedisch onderzoek
Via biomedisch onderzoek werken Erasmus MC’ers aan het begrijpen van biologische en medische basisprincipes. Dit onderzoek vormt de kern van medische vooruitgang en legt de basis voor innovaties die de zorg verbeteren. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
