Een fluorescerend stofje dat zich aan een tumor bindt, helpt chirurgen om kanker in de mond nauwkeuriger te verwijderen. Een ingrijpende nabehandeling is dan minder vaak nodig. Dat blijkt uit onderzoek van KNO-arts en hoofd-hals chirurg Stijn Keereweer van het Erasmus MC Kanker Instituut. Hij werkte tijdens zijn studie nauw samen met de onderzoeksgroep Green Light Leiden van het LUMC en publiceerde de resultaten onlangs in Nature Communications.
Tumorgerichte fluorescerende beeldvorming, zoals de procedure wordt genoemd, is nog geen standaard zorg. Maar zijn studie toont wel aan: deze techniek heeft de toekomst. Want bij alle operaties was de tumor veel beter zichtbaar dan zonder tumorgerichte fluorescerende beeldvorming. Onderzoek naar andere tumorsoorten is inmiddels in volle gang.
Lichtgevende eiwitten
Het werkt als volgt: een patiënt met een operabele tumor in de mond krijgt de dag voor de operatie een stof ingespoten. Daarin zitten lichtgevende eiwitten die de tumor opsporen en zich er vervolgens aan vasthechten. Worden ze tijdens de operatie met een speciale lamp beschenen, dan licht de tumor op.
Operaties aan tumoren in de mond luisteren buitengewoon nauw, legt Keereweer uit. ‘We willen de tumor volledig verwijderen, maar tegelijkertijd zo veel mogelijk gezond weefsel sparen. Dat is belangrijk omdat het weghalen van gezond weefsel gevolgen kan hebben voor het functioneren en de kwaliteit van leven. Maar de grenzen van de tumor zijn met het blote oog vaak lastig te zien.’
Stijn Keereweer
Keereweer noemt een tumor in de tong als voorbeeld. ‘Bij een tumor in de tong betekent iedere extra millimeter gezond weefsel die wordt verwijderd dat er minder functioneel tongweefsel overblijft. Dat kan direct invloed hebben op spreken en slikken. Juist daarom is het zo belangrijk dat we tijdens de operatie zo nauwkeurig mogelijk kunnen zien waar de tumor ophoudt en gezond weefsel begint.’
Patholoog
Na de operatie doet de patholoog gedurende enkele weken uitgebreid onderzoek op het weggesneden weefsel. Bij sommige patiënten blijkt dan dat er toch tumorcellen zijn achtergebleven. Dan moeten zij worden na behandeld met bestraling, soms gecombineerd met chemotherapie. Soms is een nieuwe operatie nodig. ‘Je wilt die operatie in één keer goed doen.’
Tumorgerichte fluorescerende beeldvorming blijkt daarbij dus een belangrijk hulpmiddel. De toepassing van deze techniek is ontwikkeld binnen de Fluorescence Guided Surgery Group. Nederland loopt daarin voorop. Eerder werd in het LUMC al aangetoond dat de techniek veilig kan worden toegepast bij darmkanker. Maar operaties aan precaire mondtumoren luisteren nóg nauwer. Dat de techniek zich ook hiervoor leent, is dus goed nieuws.
De techniek maakte bij alle 31 patiënten zichtbaar waar tumorweefsel dreigde achter te blijven. Daardoor konden chirurgen tijdens dezelfde operatie direct extra weefsel verwijderen. ‘Bij drie patiënten betekende dit dat zij geen aanvullende radiotherapie meer nodig hadden. Dat is een belangrijke stap richting nauwkeuriger chirurgie met minder belastende behandelingen.’
Overleving
De volgende stap is een grote klinische studie bij patiënten met mondkanker. Daarin wordt het gebruik van fluorescentie tijdens de operatie vergeleken met de huidige standaardzorg, om definitief vast te stellen of de techniek leidt tot completere tumorverwijdering. Om deze studie uit te voeren, zoeken Keereweer en zijn medeonderzoekers momenteel subsidie.
‘Daarmee willen we aantonen dat de techniek de kans op genezing en overleving ook daadwerkelijk verbetert. Ook zullen we moeten aantonen dat de techniek kosteneffectief is. Wordt dat bewijs geleverd, dan kunnen de richtlijnen worden aangepast.’
Tumorgerichte fluorescerende beeldvorming wordt uitgevoerd met cRGD-ZW800, een stof die wordt gemaakt door de onderzoeksgroep Green Light van het LUMC. De lichtgevende eiwitten hechten aan tumorcellen die ook in bepaalde vormen van darmkanker en alvleesklierkanker voorkomen.
De studie werd gefinancierd met een KWF Young Investigator Grant.
