Tom bouwt een moedermelkrobot

‘Het is jammer dat je hem nog niet kunt zien werken, want de poederdispenser is super precies.’ Voor een gesprek over de moedermelkrobot kun je kinderarts-neonatoloog Tom Ouwehand ’s nachts wakker maken. Hij raakt niet uitgepraat over de geavanceerde techniek van het laatste prototype en de leerzame en inspirerende samenwerking met alle partners. ‘We bespreken continu waar we staan, wat beter kan en wat het vervolgplan moet zijn. Het eindproduct is echt een product van de gezamenlijke kennis binnen Convergence en gaat de zorg zeker verbeteren.’

Tom is twee meter tien lang en werkt met de allerkleinste baby’s op de afdeling Neonatologie van het Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis. Sommigen zijn niet groter dan zijn hand. Hij komt net terug van het tot op de millimeter nauwkeurig inbrengen van een centrale infuuslijn. Een specialiteit die hij vooral aan zijn gameverleden te danken heeft, vertelt hij lachend. ‘Het veelvuldig naar de monitor kijken terwijl ik met mijn handen aan de knoppen zat, werpt nu zijn vruchten af.’

Slim inzetten van techniek

In Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis krijgt Tom de kans om zijn visie op de organisatie van zorg en zijn voorliefde voor techniek te combineren. Die grijpt hij met beide handen aan. Want slim inzetten van techniek is volgens Tom dé oplossing voor het tekort aan verpleegkundigen, het grootste probleem in de hedendaagse zorg.

‘Verpleegkundigen krijgen zo meer tijd aan het bed’ 

‘Door dat tekort staan in deze volledig ingerichte zaal op dit moment acht couveuses leeg.’ Hij wijst om zich heen. ‘Als wij niet genoeg verpleegkundigen hebben, moeten we te vroeg geboren baby’s uitplaatsen naar andere academische ziekenhuizen en zijn hun ouders ver van huis en hun sociale vangnet. De moedermelkrobot en andere technologische ontwikkelingen kunnen hier verandering in brengen.’

Focus op verpleegkundigen

Het verpleegkundigentekort dwingt Nederland om de zorg anders te organiseren, geeft Tom aan. ‘Eerst lag de focus alleen op de patiënt, patient-centered-care noemen we dat, tegenwoordig richten we ons ook op de hele familie. Dat was een belangrijke verschuiving, maar ik ben er heilig van overtuigd dat we nu op nurse-centered-care moeten focussen.’

De zorg moet volgens Tom niet meer georganiseerd worden rond de vraag, maar rond het beschikbare aanbod. ‘Dat is een eeuwenoud economisch principe. Onze verpleegkundigen rennen zich de hele dag de benen uit het lijf. Maar veel werk dat ze doen, hoort niet bij hun kerntaak.’ Een moedermelkrobot kan de werkdruk verlagen. ‘Onze verpleegkundigen krijgen hierdoor meer tijd om pasgeboren baby’s te helpen bij de start van hun leven.’

Moedermelk bereiden is een dagtaak

Tijd is een belangrijke factor in het zorgen voor pasgeborenen. Een van de taken die nu veel tijd van verpleegkundigen vraagt, is het klaarmaken van de moedermelk. Ernstig zieke of te vroeg geboren kinderen kunnen meestal niet zelf drinken en krijgen voeding via een maagsonde. De melk van de eigen moeder is het beste voor deze kinderen, omdat ze die beter verdragen en de kans op infecties minder is. Als de borstvoeding nog niet genoeg op gang is, wordt donormelk gebruikt.

Tom Ouwehand op de foto gezet door Harmen de Jong

Alleen al op de afdeling Neonatologie zijn dagelijks twee verpleegkundigen vier uur bezig met het op de millimeter nauwkeurig afmeten en verdelen van de gekolfde moedermelk. In spuitjes voor de maagsondes en flesjes voor als de prematuren al zelf kunnen drinken. Vaak aangevuld met een eiwitpoeder. ‘Voor één baby kan ik bijvoorbeeld al twaalf keer vijftien milliliter per dag voorschrijven. Dat voorbereiden is arbeidsintensief werk waarbij, ondanks zorgvuldigheid, fouten kunnen ontstaan.’

Want op een drukbezette afdeling is het risico dat moedermelk wordt verwisseld of dat de hoeveelheid niet klopt. ‘Te weinig voeding remt de groei, te veel in één keer kan de darmen overbelasten en infecties geven. Het verwisselen kan infecties verspreiden,’ legt Tom uit. ‘Het heeft daarnaast grote gevolgen voor het vertrouwen van ouders, ook voor de rest van de zorg. Als dit misgaat, hoe kunnen zij er dan op vertrouwen dat hun baby de juiste medicijnen krijgt? Ook dit soort procesfouten wil ik verbeteren.’

Puzzelstukjes

Binnen het samenwerkingsverband Convergence nodigde hij daarom verschillende disciplines uit om de situatie op zijn afdeling van dichtbij te bekijken. ‘Ik had al het idee om een robot de taken te laten overnemen, maar ik wilde weten wat technisch mogelijk was. En iedereen moest dezelfde urgentie voelen.’ De reacties waren veelbelovend en zo werd het zorginnovatieproject NEOPERFECT geboren.

‘We hebben van elke discipline de beste van de klas. RoboHouse, een fieldlab van TU Delft levert expertise, begeleiding en inzichten op het gebied van robotica. Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoekt wat onze verpleegkundigen en ouders belangrijk vinden en wij laten zien hoe we nu werken en waar we tegenaan lopen. Het zijn allemaal puzzelstukjes die samenkomen in de robot die we bouwen.’

Wensen van alle betrokkenen

Tijdens het ontwerpen worden de wensen van alle betrokkenen meegenomen. ‘Voor ouders is het belangrijk dat moedermelk niet wordt verwisseld. Voor artsen moet het aantal milliliters precies kloppen en verpleegkundigen willen kunnen zien wat er gebeurt.’ Daarom heeft de robot doorzichtige vlakken. Hij mag ook niet te veel lawaai maken. ‘Dat geeft onnodige prikkels voor de baby’s op de afdeling.’

En er komt dus geen mens meer aan te pas. Na het kolven zet de moeder zelf haar potje melk in de robot. Die bereidt automatisch de juiste hoeveelheid voeding voor haar baby. De verpleegkundige krijgt een seintje als de voeding klaar is. ‘Je hebt geen overdrachtsmomenten meer, want in het onderzoek van de Erasmus Universiteit bleek dat een belangrijke bron van fouten. Bovendien blijft de kwaliteit van de melk beter, doordat temperatuurschommelingen verminderen en opwarmen, soms zelfs in de magnetron, niet meer nodig is.’

Na het kolven zet de moeder zelf haar potje melk in de robot

Inmiddels is het project aan het derde prototype toe. Dat voor 10 patiënten 48 uur lang voeding kan maken. Dit levert een besparing op van zo’n acht fulltimebanen over de verschillende afdelingen in het ziekenhuis waar moedermelk wordt gebruikt. ‘Dus minder onnodig arbeidsintensief werk voor verpleegkundigen en meer tijd aan het bed,’ benadrukt Tom. ‘Dit is verpleegkundigengerichte zorg in de praktijk.’

Bekijk de robot in actie.

Als alles volgens plan verloopt, wordt de moedermelkrobot in 2028 of 2029 in gebruik genomen. ‘Deze robot is echt een product van ouders, verpleegkundigen, onderzoekers en technici, met passie voor de kinderen. Dat geeft energie en de stroomversnelling die je nodig hebt bij dit soort projecten’, sluit Tom lachend af. ‘Daar mogen we echt trots op zijn.’