Ongevoeligheid voor chemotherapie blijft een groot probleem bij de behandeling van kanker. Sommige soorten tumorcellen kunnen zichzelf aanpassen, zodat ze het geneesmiddel minder effectief kunnen maken. In het geval van eierstokkanker reageert bijna de helft van de patiënten niet adequaat op de chemotherapie die ze aangeboden krijgen. En dat terwijl deze vrouwen wel te maken hebben met de bijwerkingen, en de tumor blijft groeien.
Replicatiebubbel
Een oplossing voor dit probleem ligt in het toesnijden van de kankertherapie op de individuele patiënt. Want als behandelaars vooraf kunnen selecteren welke patiënten wel reageren op de therapie, kunnen ze ervoor zorgen dat alleen zij worden behandeld. Daarmee bersparen ze de rest van de patiënten een zinloze behandeling, die alleen bijwerkingen geeft.
Maar hoe weten we welke patiënt zal reageren op chemotherapie, en welke niet? Dat blijkt uit te lezen in hoe het DNA zich vermenigvuldigt bij de celdeling. Meestal zit het DNA netjes strak opgerold in de celkern. Als een cel deelt, is ook een verdubbeling van het DNA nodig. Om het te kopiëren moet het stukje voor stukje worden uitgerold. Zo’n uitgerold stukje DNA heet een ‘replicatiebubbel’.
‘Een cel verbindt zich al vroeg aan zijn ontwikkelingstraject’
Onderzoekers van Erasmus MC en Oncode Institute hebben ontdekt dat kankercellen anders reageren op een kankertherapie, afhankelijk van de replicatiebubbel. Die kunnen ze bekijken en analyseren met een zelfgemaakte techniek. ‘Het lot van een cel staat al erg vroeg in de ontwikkelingsfase vast,’ zegt Nitika Taneja, hoofdonderzoeker bij Erasmus MC. ‘Een cel ‘verbindt’ zich al vroeg aan een ontwikkelingstraject. Als we die binding kunnen herkennen, kunnen we veel betere behandelkeuzes maken.’
Onderzoek naar DNA
Hoe gedraagt DNA zich bij delende kankercellen? Dat is de hoofdvraag van Nitika Taneja’s onderzoek. Zij en haar collega’s bekijken wat er met het DNA in een cel gebeurt als het kopiëren ervan niet soepel verloopt.
Normaal gesproken wordt DNA bij de celdeling netjes verdubbeld, maar soms raakt dat proces verstoord. Dat kan leiden tot fouten, die een grote rol spelen bij kanker. Taneja en haar collega’s kijken vooral naar het DNA en de eiwitten eromheen, en hoe die zich herschikken in de cel als zo’n probleem optreedt. De onderzoekers gebruiken daarvoor in hun laboratorium speciale, zelf ontwikkelde technieken. Het doel is om te weten te komen waarom sommige cellen ontsporen. Zo kunnen we in de toekomst kanker gerichter behandelen.
Meer weten over dit onderwerp? Binnenkort interviewt Amazing Erasmus MC Nitika Taneja uitgebreider over haar onderzoek. Dat interview verschijnt ook in het Publieksjaarverslag.
PRECISE-project
Taneja en haar collega’s hebben nu een project opgezet, waarmee ze de kennis van de replicatiebubbel willen doorontwikkelen naar een nieuwe diagnostische test. Zij kregen daarvoor een ERC Proof of Concept-grant, een prestigieuze Europese beurs die onderzoekers helpt om fundamenteel onderzoek naar de kliniek te brengen. Met deze beurs kunnen de onderzoekers beginnen met het verzamelen van patiëntenmateriaal. Daarmee kunnen ze de test valideren en uitwerken, zodat hij ook daadwerkelijk kan bepalen welke patiënten met eierstokkanker profijt zullen hebben van chemotherapie.
Nitika Taneja
Biomedisch onderzoek
Via biomedisch onderzoek werken Erasmus MC’ers aan het begrijpen van biologische en medische basisprincipes. Dit onderzoek vormt de kern van medische vooruitgang en legt de basis voor innovaties die de zorg verbeteren. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
