Dat je van livemuziek in aanwezigheid van muzikanten meer in extase raakt dan van diezelfde uitvoering op een beeldscherm lijkt nogal wiedes. Maar bewezen met een gerandomiseerde studie was dat nog niet.
De wens om die geestdrift en daarmee het mogelijk welzijnsbevorderende effect van livemuziek aan te tonen, ontstond tijdens de Coronapandemie. Concertzalen, poppodia, theaters, maar ook musea en galerieën moesten hun deuren sluiten voor publiek. De mens raakte verstoken van kunst en cultuur.
Tekst gaat verder onder het kader
Muziek dvd-tje
Arts-wetenschapper Antonia Becker, verbonden aan Muziek als Medicijn, schreef een paper over de studie, en deed dat samen collega’s uit haar projectgroep (zie kader boven) Ze vertelt: ‘Een politicus sprak in de coronatijd de legendarische woorden: “dan zetten we thuis toch gewoon een muziekdvd-tje op in plaats van dat we een concert bezoeken?” Daarmee rees de vraag: wat is de meerwaarde van livemuziek? En meer in zijn algemeenheid die van kunst en cultuur voor het welzijn van een mens?’
Antonia Becker, foto Esther Morren
Wie een voorliefde heeft voor kunst en cultuur, in welke vorm dan ook, voelt die meerwaarde wel. ‘Maar we hebben evidence nodig’, zegt Becker. ‘We moeten die meerwaarde hard maken zodat we beleidsmakers kunnen voeden met feiten. Er komt steeds minder geld beschikbaar voor kunst en cultuur, daarom willen we aantonen dat het bijdraagt aan de mentale en zelfs lichamelijke gezondheid, en daarmee ook aan preventie.’
Kama Muta
Terug naar het onderzoek. Voor dat gevoel van verrukking als je geniet van een live concert, in een donkere zaal en met muzikanten op het podium, hebben wetenschappers een naam. Kama muta. Het woord komt uit het Sanskriet en betekent ‘bewogen door liefde’.
Het beschrijft het intense, warme gevoel van verbondenheid of ontroering, dat gepaard kan gaan met tranen, kippenvel of een brok in de keel. Het is een universele, positieve sociale emotie die ontstaat bij plotselinge momenten van liefde, saamhorigheid of medeleven. Of bij een live concert.
Het onderzoek vond begin 2024 plaats in De Doelen in Rotterdam. Gezonde vrijwilligers werden willekeurig verdeeld over twee groepen. De ene groep woonde een live uitvoering van klassieke of popmuziek bij, terwijl de andere groep tegelijkertijd naar een livestream van dezelfde uitvoering keek. Tijdens het experiment vulden de deelnemers vragenlijsten in over hun emoties en hun beleving van de muziek, over hun kama muta. De afdeling Cardiologie registreerde hun hartslag om inzicht te krijgen in de lichamelijke reacties.
De tekst gaat verder onder het kader
De onderzoeksgroep Muziek als Medicijn toonde eerder al aan dat muziek luisteren voor en vlak na een operatie stress, angst en pijn vermindert. Patiënten hebben daardoor bijvoorbeeld minder pijnstillers nodig. Ook kan muziek bij patiënten die in het ziekenhuis zijn opgenomen, helpen om een delier (acute verwardheid) te voorkomen.
Het Erasmus MC gaat het heilzame effect van muziek nu op alle afdelingen promoten. Via een speciale folder worden patiënten attent gemaakt op de mogelijkheid om hun favoriete muziek te luisteren tijdens een opname, een onderzoek of behandeling. Lees er hier meer over.
Hartslag
Conclusie: in de zaal waar de muzikanten aan het werk waren, ging de kama muta van veel bezoekers vol aan. In de zaal met de livestream was dat veel minder. Ook de gemiddelde hartslag van de mensen in de concertzaal lag hoger dan bij de livestreamkijkers. ‘Daar zitten wel wat methodologische haken en ogen aan’, erkent Becker.
‘We hebben niet kunnen vaststellen of de hartslag hoger was door de kama muta of doordat ze bijvoorbeeld meer bewogen op de muziek. De variabiliteit van de hartslag, die iets zegt over de mate van ontspanning van de bezoekers, verschilde niet tussen beide groepen. We zullen in de volgende studies meer onderzoek moeten doen naar de manier van meten.’
Werkwijze studie
Beide groepen bestonden uit een zestigtal proefpersonen. De ene groep bevond zich in de zaal met het podium en musici, de andere keek op hetzelfde moment mee naar een livestream.
De muzikanten -afkomstig van het Rotterdams Philharmonisch Orkest en conservatoriumopleiding Codarts – speelden twee concerten achter elkaar, een met klassieke muziek en een met (onbekende) popmuziek. Beide concerten bestonden uit drie muziekstukken. Na elk stuk vulden de deelnemers vragenlijsten in en gedurende alle sessies hadden ze een hartslagmeter om. Meer lezen over de studie? De paper is gepubliceerd in Nature Scientific Reports.
