Darmkankerpatiënten met uitzaaiingen in meerdere organen worden doorgaans behandeld met chemotherapie om hen zo lang mogelijk een goede kwaliteit van leven te bieden. Genezing is in deze fase niet meer mogelijk. Bij patiënten met beperkte uitzaaiingen in één orgaan, zoals alleen in de lever of longen, worden zichtbare tumoren vaak lokaal behandeld via een operatie, bestraling of verbranding met een verhitte naald. De hoop was dat zo’n lokale behandeling ook bij patiënten met uitzaaiingen in meerdere organen extra overlevingswinst zou opleveren.
Henk Verheul (li) en Kees Verhoef
Na tien jaar onderzoek blijkt nu dat patiënten met uitzaaiingen in meerdere organen daardoor niet langer leven dan wanneer zij alleen chemotherapie krijgen. Ondanks de teleurstellende uitkomst zijn de onderzoekers blij dat er nu eindelijk duidelijkheid is: alleen chemotherapie heeft baat. ‘Deze uitkomst benadrukt het grote belang van vergelijkend onderzoek. We doen veel behandelingen omdat we denken dat het helpt, maar zonder dat het onderzocht is’, zeggen prof. Henk Verheul en prof. Kees Verhoef respectievelijk internist-oncoloog en oncologisch chirurg in het Erasmus MC Kanker Instituut.
Hoop versus werkelijkheid
De uitkomst van deze studie kan voor sommige patiënten teleurstellend zijn. Lokale behandelingen worden vaak gezien als hoopvol. Toch plaatst Verhoef dat in perspectief: ‘Ik was ervan overtuigd dat iedereen geopereerd wilde worden, maar we zagen ook patiënten die na chemotherapie niet meer voor een operatie kozen.’ Verheul vult aan: ‘Het idee dat chemotherapie vooral belastend is en dat een operatie alles in één keer oplost, sluit niet meer aan bij de ervaring van veel patiënten.’
De bevindingen zijn van groot belang voor de dagelijkse praktijk. Ze verlichten niet alleen de belasting voor patiënten, maar ook voor het zorgsysteem. Onnodige operaties en andere lokale behandelingen blijven achterwege en zorgteams kunnen efficiënter werken. Wanneer een patiënt met darmkanker uitzaaiingen heeft in twee of meerdere organen, wordt zijn of haar dossier besproken in multidisciplinaire teams met zowel chirurgen, radiotherapeuten, interventieradiologen en oncologen.
Tekst gaat verder onder het kader
Volgens Verheul is een belangrijk voordeel van de studie dat deze complexe casussen voortaan geen discussiepunt meer zijn in het multidisciplinair overleg. ‘Zo winnen we weer heel wat tijd om de patiënt verder te helpen’, verduidelijkt Verheul. In een zorgsysteem dat onder grote druk staat, laat dit onderzoek bovendien zien dat er kan worden bespaard zonder in te leveren op kwaliteit van zorg. Hierdoor zullen behandelplannen voor patiënten met uitgebreid uitgezaaide darmkanker veranderen, verwachten Verhoef en Verheul.
Moeilijkheid in selectie
Tussen mei 2013 en mei 2023 namen 454 patiënten deel aan het ORCHESTRA-onderzoek, dat werd uitgevoerd in 28 verschillende ziekenhuizen. Om mee te kunnen doen, moesten patiënten minstens twee uitzaaiingen hebben buiten de lever, verspreid over minimaal twee organen. Zo kwam bijvoorbeeld een patiënt met één leveruitzaaiing en twee longuitzaaiingen in aanmerking. Bovendien moesten die uitzaaiingen lokaal te behandelen zijn met een operatie, bestraling of via verbranding met een verhitte naald.
Betere behandelingen
Het doel van studie was aan te tonen dat patiënten door aanvullende behandeling van de zichtbare uitzaaiingen tenminste 6 maanden langer zouden blijven leven. Dat doel werd niet bereikt. Patiënten die de standaardbehandeling met chemotherapie kregen, leefden gemiddeld 27,5 maanden. Patiënten die daarbij de aanvullende lokale behandeling kregen, overleefden 30 maanden. Dit kleine numerieke verschil was niet statistisch significant en voldeed daarmee niet aan het vooraf vastgestelde doel van 6 maanden overlevingsverbetering.
Omdat lokale ingrepen geen voordeel opleveren voor deze groep patiënten, wordt de noodzaak voor betere systemische therapieën duidelijker. Verheul zegt hierover: ‘De gemiddelde overleving is nu ongeveer 30 maanden. Er is nog ontzettend veel te winnen, en dat is niet door meer lokale behandelingen te doen, maar door betere medicijnen en scherpere behandeldoelen te ontwikkelen.’
Tegelijkertijd laten andere recente studies zien dat lokale behandeling voor patiënten met beperkte uitzaaiingen in slechts één orgaan, bijvoorbeeld alleen in de lever, wel verschil kan maken. Verhoef verduidelijkt: ‘Bij een selecte groep patiënten kan een levertransplantatie de overlevingskans verhogen. Daarom blijft het belangrijk om goed te onderzoeken wie baat heeft bij welke aanpak.’
Passende zorg
Het Erasmus MC biedt de zorg die aansluit bij de behoefte van de patiënt: zorg die de patiënt samen met de behandelaar kiest. En zorg die plaatsvindt op de juiste plek: in ons universitair medisch centrum, een ander ziekenhuis, thuis of waar dan ook. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
