Bij het verwijderen van een hersentumor is elke millimeter cruciaal. Tumoren liggen vaak diep verscholen tussen structuren en bloedvaten die we nodig hebben om te kunnen spreken, bewegen of denken. Toch moeten neurochirurgen vaak langs of door die delen van de hersenen om bij de tumor te komen.
‘Bij hersenoperaties dieper in de hersenen beschadig je eigenlijk altijd gezond hersenweefsel, hoe precies je ook opereert,’ vertelt neurochirurg Arnaud Vincent. De consequenties zijn groot: bij sommige tumoren raken 15 tot 20% van de patiënten die een traditionele hersenoperatie ondergaan, deels verlamd of houden blijvende uitval van functies zoals praten of denken.
Bevriezen in plaats van snijden
Om hier verandering in te brengen, besloten verschillende academische ziekenhuizen en bedrijven een Europees samenwerkingsverband te vormen. In dit SEISMIC-project bundelt Erasmus MC de krachten met Philips en andere partners om hersenoperaties veiliger en minder invasief te maken. Erasmus MC vervult de rol van wetenschappelijk leider. Het project ontvangt mede uit het Innovative Health Initiative (IHI) een financiering van 23,6 miljoen euro, waarvan 2,6 miljoen euro voor Erasmus MC. Neurochirurg Arnaud Vincent en neurowetenschappers Pieter Kruizinga en Jason Voorneveld (van het BrainEcho Lab) leiden het project.
‘Het idee is dat we met deze techniek moeilijk te bereiken tumoren niet meer fysiek uit het brein hoeven te snijden.’
Als onderdeel van het project onderzoekt het Erasmus MC de techniek cryoablatie voor de behandeling van dieper gelegen hersentumoren die lastig te verwijderen zijn. Hierbij wordt via één klein boorgaatje in de schedel een naald in de tumor gebracht, waarna een biopt wordt genomen en het tumorweefsel wordt bevroren tot –60 graden. Daardoor sterven de tumorcellen af. ‘Het idee is dat we deze dieper gelegen, moeilijk te bereiken tumoren niet meer fysiek uit het brein hoeven te snijden. Daardoor voorkomen we de beschadiging van gezond weefsel,’ legt Vincent uit. Erasmus MC is het eerste ziekenhuis in de wereld dat deze techniek zo toepast.
Continue feedback
Om deze techniek zo veilig mogelijk in te kunnen zetten bij hersenoperaties, zijn er ook nieuwe beeldvormingstechnieken van de hersenen nodig. Er lopen vaak veel bloedvaten door de tumor. Dat maakt het beeld tijdens een operatie soms onduidelijk. ‘Tijdens hersenoperaties ontbreekt het vaak aan continue feedback,’ vertelt Kruizinga. ‘Soms weten we pas een dag later of iemand nog kan praten of bewegen. Dat is onacceptabel.’
Daarom onderzoekt het Erasmus MC binnen SEISMIC ook een nieuwe beeldvormingstechniek, en hoe deze tijdens operaties met cryoablatie kan worden toegepast. Deze techniek, ‘vierdimensionale supersnelle echografie’ genoemd, is mede ontwikkeld door het BrainEcho Lab en brengt de doorbloeding van de hersenen continu in beeld. Hierdoor kunnen chirurgen heelnauwkeurig zien welke weefsels ze bevriezen, en wat het effect daarvan is op de doorbloeding van het brein.
Jason Voorneveld, Arnaud Vincent en Pieter Kruizinga
Alles door één klein boorgaatje
Een grote uitdaging bij deze aanpak is dat echografie niet door bot heen kan kijken. Om dit op te lossen, ontwikkelen onderzoekers binnen SEISMIC miniatuur-echo-probes. Die kunnen chirurgen door dezelfde kleine boorgaatjes inbrengen. Hierdoor hoeven zij de schedel van de patiënt niet meer volledig te openen.
Daarnaast wordt deze nieuwe techniek gecombineerd met intra-operatieve röntgenbeeldvorming. “We gaan röntgen en ultrasound combineren in één chirurgisch navigatiesysteem, waarmee we de chirurg feedback kunnen geven tijdens de operatie,” zegt Voorneveld.
‘Hersenoperaties zijn op dit moment de meest gevaarlijke operaties voor patiënten, waardoor veel patiënten niet goed kunnen worden geholpen. Dat moet anders,’ vertelt Vincent. ‘Met deze techniek kunnen we deze patiënten in de toekomst wél behandelen en is er veel minder kans op neurologische uitval.’
Technisch umc
De zorgvraag stijgt, terwijl de arbeidsmarkt steeds krapper wordt. Daarom is het nodig om steeds meer te innoveren in de zorg. Als technisch universitair medisch centrum ontwikkelt en implementeert het Erasmus MC samen met universiteiten en bedrijven innovatieve technologieën. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
