In samenwerking met onderzoekers van TU Delft en beleidsmakers van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzochten wetenschappers van Erasmus MC in twintig kwetsbare gebieden in Nederland hoe de leefomgeving invloed heeft op de gezondheid en ontwikkeling van kinderen in de eerste duizend dagen van hun leven. De resultaten zijn nu gepubliceerd in BMJ Public Health.
‘In deze kwetsbare gebieden komt meer sterfte rond de geboorte voor, worden meer baby’s te vroeg geboren en zijn baby’s ook vaak kleiner bij de geboorte dan in de rest van Nederland’, licht kinderarts-neonatoloog en onderzoeker Jasper Been toe. Hij leidde het onderzoek vanuit de afdeling Verloskunde en Gynaecologie van Erasmus MC. ‘Dat ligt niet aan persoonlijke omstandigheden van inwoners van deze wijken, zoals de leeftijd of etniciteit van de ouders. De leefomstandigheden waarin zij wonen zijn waarschijnlijk een belangrijke verklaring. In sommige wijken zien wij twee keer zoveel babysterfte als in de rest van Nederland.’
Stress
De geboorte-uitkomsten zijn daar dus duidelijk minder gunstig. Hoe dat precies komt, moet verder onderzocht worden. Uit eerder onderzoek is al wel gebleken dat bijvoorbeeld criminaliteit samenhangt met geboorte-uitkomsten. ‘Als er in een buurt sprake is van veel criminaliteit, kan dat stress en een onveilig gevoel veroorzaken bij de aanstaande moeder. En stress kan bijvoorbeeld leiden tot vroeggeboorte.’
Ook hittestress komt vaker voor in dit soort kwetsbare gebieden, dus dat kan ook een van de oorzaken zijn. ‘Hitte verhoogt het risico op vroeggeboorte en een laag geboortegewicht, vooral in deze wijken. We zullen dus moeten investeren om de leefomgeving te verbeteren om ervoor te zorgen dat ieder kind een kansrijke start krijgt,’ benadrukt Been.
Gezamenlijke aanpak
Volgens Been zijn de gezondheidsverschillen een gezamenlijk probleem dat dus ook gezamenlijk moet worden opgepakt. De urgentie daarvoor blijkt ook uit de nieuwste trendcijfers over geboorte-uitkomsten. Die laten zien dat sociaaleconomische verschillen in babysterfte aan het toenemen zijn. Hoewel tot 2024 landelijk gezien het aantal vroeggeboorten afnam, namen ook hierin de sociaaleconomische verschillen niet af. Dat is onwenselijk, vindt Been. Daarom roept hij samen met veel andere partijen op tot een samenwerking tussen ministeries, gemeenten, bedrijven, banken en kennisorganisaties in een Maatschappelijke Alliantie Kansrijke Start.
Dutch Heckman Consortium
Daarnaast is recent gestart met het Dutch Heckman Consortium, een initiatief binnen het landelijke Strategisch Publiek Privaat Partnerschap (PPP) Kansrijke Start. Het consortium dankt zijn naam aan Nobelprijswinnaar James Heckman. Op basis van jarenlang Amerikaans onderzoek liet hij zien dat investeringen zo vroeg mogelijk in het leven de grootste winst opleveren.
PPP Kansrijke Start
Het landelijke Strategisch Publiek Privaat Partnerschap brengt publieke en private partijen samen om kinderen in Nederland een zo goed mogelijke start te geven. Dit landelijk onderzoeks- en innovatienetwerk en publiek‑privaat partnerschap verbindt burgers, kennisinstellingen, bedrijven, zorgprofessionals, maatschappelijke organisaties en overheden op het gebied van de eerste 1000 dagen.
In het nieuwe consortium werken landelijke beleidsmakers samen met zorgverleners en onderzoekers op het gebied van verloskunde, kindergeneeskunde, armoedebestrijding, economie en econometrie. Zij zijn onder meer verbonden aan de Hogeschool van Amsterdam, Tilburg University, Erasmus Universiteit Rotterdam en Erasmus MC. Samen onderzoeken zij nu wat de economische en maatschappelijke waarde van investeren in een kansrijke start voor Nederland is.
Verschillen onacceptabel
‘Het is onacceptabel dat er nog zulke grote gezondheidsverschillen zijn aan het begin van het leven vanwege de verschillen in leefomgeving’, zegt Been. ‘Tegelijk betekent dat dat we er wel wat aan kunnen doen. Uit eerder onderzoek weten we dat als wijken met relatief ongunstige sociaaleconomische omstandigheden verbeteren, ook de geboorte-uitkomsten beter worden. Dit inspireert ons om samen met verschillende vakgebieden aan oplossingen te werken.’
Preventie
Preventie helpt mensen langer en gezonder te leven. Met onze kennis over het voorkomen van ziektes en het verbeteren van de gezondheid, biedt het Erasmus MC objectieve informatie aan overheden, beleidsmakers en de preventiepraktijk. Zo nemen we verantwoordelijkheid voor een gezonder mens in een gezonde omgeving. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
