Sinds Boon en Van Rossum in 2019 deel één van hun populaire boek Vet Belangrijk publiceerden, is de wetenschappelijke kennis over obesitas razendsnel ontwikkeld.
‘We bléven updates verwerken in de nieuwe drukken van het boek. Vooral de obesitasmedicatie heeft een grote vlucht genomen’, vertelt Boon. ‘Vorig jaar namen we de tijd voor een echt grote update. Want dít moest erin, dát moest erin, en oh ja dat óók. We zagen: het is eigenlijk een heel nieuw boek geworden. Omdat de titel zo lekker herkenbaar was, hebben we die gehandhaafd: Vet Belangrijk 2.0.’
Talkshows
Boon en Van Rossum staan sinds de lancering van het vernieuwde boek talloze media te woord. Zijn te gast in talkshows en treden op in vlogs op sociale media. Waarom loopt iedereen toch zo weg met Vet Belangrijk 2.0?
‘Het is een boek met verschillende lagen’, denkt Boon. ‘Het is geschikt voor geïnteresseerd algemeen publiek, maar ook voor zorgprofessionals zoals diëtisten, leefstijlcoaches en artsen. Van huisartsen hoorden we bijvoorbeeld na het verschijnen van het eerste deel: “Nu begrijp ik het veel beter. Dit boek heeft mijn visie op obesitas veranderd”.’
Wetenschappelijk
Het boek biedt wetenschappelijk onderbouwde feiten over de werking van lichaamsvet, hormonen en de relatie tot overgewicht. Het prikt fabels door over vet en legt uit dat vetweefsel een actief orgaan is dat soms zelfs een eigen wil lijkt te hebben. Het bespreekt ook de invloed van medicatie en leefstijl – zoals stress en slaap – op het vetweefsel.
Versie 2.0 is aangevuld met nieuwe inzichten die het duo vergaarde met het uitpluizen van wetenschappelijke literatuur, bezoeken aan internationale symposia en congressen over dit onderwerp, én vanuit hun eigen onderzoek.
Spierkracht
‘Nieuw is bijvoorbeeld dat spiermassa niet hetgeen is waar je primair naar moet kijken. Wel naar spierkracht. Mensen met obesitas hebben best veel spiermassa, ze dragen immers dag en nacht hun gewicht mee. Maar het ontbreekt vaak aan spierkracht. Ze hebben bijvoorbeeld weinig knijpkracht in hun handen. Spierkrácht is een maat voor gezondheid.
‘Mensen met obesitas adviseren we dus te werken aan opbouw van spierkracht. Bijvoorbeeld door met regelmaat trap te lopen, en kleine oefeningen te doen zoals wallsits en andere snacksercises. Dit is eigenlijk voor iedereen een goede tip. Ongeacht je gewicht.’
Ook nieuw: het inzicht dat er grote verschillen zijn tussen vetcellen onderling. ‘Je zou denken vetmassa bestaat uit vetcellen en that’s it. Dat blijkt niet waar. Er zijn gezonde vetcellen en ongezonde vetcellen. De genexpressie verschilt per vetcel. Met een nieuwe techniek kunnen we per vetcel kijken welke genen ze aan of uit zetten.’
Genexpressie
Ze vervolgt: ‘Wat we zien bij mensen die veel zijn afgevallen, is dat de genexpressie in hun vetcellen na het afvallen deels hetzelfde blijft. Dat kan een verklaring zijn waarom het zo moeilijk is om het gezonde gewicht vast te houden. Verder gaat de rustverbranding van iemand die veel is afgevallen omlaag. Dit heeft deels weer te maken met het feit dat veel afvallen ook leidt tot minder spiermassa. De clou is dat mensen die fors zijn afgevallen heel veel moeten blijven bewegen om de verbranding op peil te houden. Zo ga je jojo-effect tegen.’
Bij mensen met obesitas zijn de hormoonsignalen die zorgen voor het honger- en verzadigingsgevoel verstoord, onder andere door ontstekingsreacties vanuit de vetcellen. Deze mensen hebben daardoor meer en soms zelfs continu honger. Met alle verleidingen die altijd en overal zijn in deze maatschappij, is dat een ware kwelling. Veel van de huidige obesitasmedicatie grijpt in op die hormoonsignalen.
Foodnoise
‘Patiënten die van hun arts obesitasmedicatie krijgen voorgeschreven, merken dát als eerste op: de foodnoise verdwijnt: het fenomeen dat je de hele dag door aan eten denkt.’
Mensen die zich zorgen maken over hun gewicht en die deze foodnoise herkennen, kunnen daar zelf zónder medicatie iets aan doen, tipt het boek. ‘Meer eiwitten eten en meer vezels die goed verzadigen’ legt Boon uit. ‘Groenten, volkorenbrood, een eitje. Zelfs de volgorde waarin je die voedingsmiddelen eet, maakt verschil. Begin met de eiwitten, daarna pas koolhydraten zoals rijst en aardappelen. Dan is de bloedsuikerspiegel na de maaltijd lager’
Een ander fenomeen dat wordt omschreven in het boek: hangry zijn. Voor mensen die op dit moment meedoen aan de ramadan is het wellicht herkenbaar. ‘Bij een lege maag daalt de bloedsuikerspiegel, waarna het lichaam cortisol aanmaakt om de bloedsuikerspiegel in balans te brengen. Maar die cortisol zorgt ook dat er veel neuropeptiden worden aangemaakt. Die zorgen op hun beurt voor knorrigheid en concentratiestoornissen. Daarom is het zo belangrijk dat kinderen goed ontbijten.’
Gezonde leefstijl
De hoeksteen van de behandeling van obesitas blijft onverminderd een gezonde leefstijl. Maar de oorzaken van zeer ernstig overgewicht zijn zó complex dat altijd een nauwkeurige diagnose moet worden gesteld.
Gebruikt iemand met obesitas bijvoorbeeld bepaalde medicatie? Komt aanleg voor gewichtstoename in de familie voor? Is er sprake van problemen die veel chronische stress veroorzaken? ‘Obesitas is een ziekte die integraal én op maat moet worden behandeld. We vergelijken het altijd met een huis waarin brandjes woeden in verschillende kamers. De brandweer is bezig in die afzonderlijke kamers, terwijl ze eigenlijk het hele huis onder handen moeten nemen.’
Zo werkt het ook met obesitas, vindt ze. ‘We behandelen nu allemaal symptomen afzonderlijk: Pillen tegen hoge bloeddruk en hoog cholesterolgehalte, insuline voor diabetes, een apparaat tegen slaapapneu, dotterbehandelingen tegen hart- en vaatziekten. Terwijl het allemaal symptomen zijn van dezelfde ziekte. Maak nou één behandelplan voor de gehele ziekte: obesitas. We weten steeds beter welke behandeling werkt voor welke soort obesitas. Ook hier gaan we toe naar personalized medicine.’
Blijft het feit dat het aantal mensen met obesitas voorlopig niet afneemt. Gemakkelijk is zorgen voor een gezond gewicht dan ook niet in de huidige maatschappij. Aanbod van ongezond eten is immers alomtegenwoordig.
‘Die voedselomgeving gaan we niet snel verbeteren’, erkent Boon. ‘Maar we kúnnen wel wat: een verbod op reclames voor ongezond voedsel rond kinderprogramma’s. Een suikertaks. Lage BTW op groenten en fruit. Sporten mogelijk maken voor iedereen, ook voor mensen met een krappe beurs. We hebben een lange adem nodig, maar ik zie dat het begrip van en voor obesitas wel toeneemt.’
Meer weten over oorzaken overgewicht? Vul de vragenlijsten in op checkoorzakenovergewicht.nl
