Onderzoeker Ingrid van der Pluijm van de afdelingen Moleculaire Genetica en Vaatchirurgie vraagt zich af wat er gebeurt met onze bloedvaten als we ouder worden. Twee promoties uit haar onderzoeksgroep laten zien dat het DNA een belangrijke motor is achter vaatveroudering. ‘Veroudering is de grootse risicofactor voor hart- en vaatziekten. Dat een gezonde leefstijl zorgt voor gezonde vaten is al langer bekend. Maar lange tijd is onderschat dat het verouderingsproces zélf de bloedvaten diepgaand verandert.’
Dat zit zo: In de loop van het leven loopt het DNA voortdurend schade op. Normaliter wordt dit gerepareerd, maar naarmate we ouder worden werkt dat reparatie-systeem steeds minder goed. Zo ook in de vaatcellen. Wanneer die schade niet goed hersteld kan worden, dan zet dat een reeks processen in gang die ervoor zorgen dat bloedvaten sneller verouderen en minder goed functioneren.
Twee promoties
De afgelopen tijd promoveerden er twee onderzoekers in de onderzoeksgroep van Van der Pluijm. Janette van der Linden en Sanne Stefens en publiceerden beiden artikelen in Aging Cell, respectievelijk over vaatcellen die van identiteit veranderen, en over het positieve effect van dieetrestrictie op het verminderen van vaatveroudering.
De wetenschappers toonden aan dat DNA-schade leidt tot meerdere vormen van vaatveroudering. ‘Spiercellen in de vaatwand kunnen van identiteit veranderen: ze verliezen hun normale functie en nemen kenmerken aan van bot- of ontstekingscellen. Ze kunnen ook stoppen met delen, waardoor ze bijdragen aan verslechtering van de vaatwand.’
Daarnaast ontstaan er breuken in elastine, dat de vaatwand normaalgesproken soepel en elastisch houdt. Door de breuken wordt de vaatwand stijver. ‘We zien bovendien verkalking, vervetting en chronische ontsteking van de vaatwand ontstaan vanwege het niet goed opruimen van de DNA-schade.’
Ál je organen
Die combinatie maakt bloedvaten kwetsbaar en vergroot het risico op onder andere hoge bloeddruk en aneurysma’s, geeft van der Pluijm aan. ‘Gaat het niet goed met je hart en vaten? Dan heeft dat effect op ál je organen. Of, om de 17e-eeuwse dokter Thomas Sydenham te quoten; je bent zo oud als je vaten.’
‘Er is hoop’, zegt Van der Pluijm. ‘Hoe meer we weten over hoe vaatveroudering werkt, hoe meer aanknopingspunten we hebben voor onderzoek naar behandelmogelijkheden.’
Andere koek
Zo toonden de onderzoekers aan in verschillende modellen, nog niet in mensen, dat dieetrestrictie vaatveroudering kan afremmen en zelfs deels terugdraaien. Dit gebeurt via specifieke stress- en ontstekingsroutes in de cel, zoals de cGAS-STING-route. ‘Diëten is al zwaar, maar dieetrestrictie is wel andere koek. Het betekent dat je maar zeventig procent van je benodigde calorieën binnenkrijgt. Niet heel realistisch voor de meeste patiënten, maar deze inzichten geven ons wel aanknopingspunten om nieuwe therapieën te ontwikkelen.’
Van der Pluijm sluit af met een duidelijke boodschap: ‘Ons onderzoek laat zien dat vaatveroudering geen passief gevolg is van het klimmen der jaren, maar een actief biologisch proces dat we beter kunnen begrijpen én beïnvloeden. Dat biedt perspectief op nieuwe manieren om hart- en vaatziekten te voorkomen, de gezondheid van ouderen te verbeteren en de impact van veroudering op onze bloedvaten te verminderen.’
Biomedisch onderzoek
Via biomedisch onderzoek werken Erasmus MC’ers aan het begrijpen van biologische en medische basisprincipes. Dit onderzoek vormt de kern van medische vooruitgang en legt de basis voor innovaties die de zorg verbeteren. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
