Veel toekomstige ouders willen wel stoppen met roken, maar vinden dit lastig omdat nicotine erg verslavend is. Professionele begeleiding vergroot de kans op succes, toch is de drempel om hulp te zoeken vaak hoog. Internationaal onderzoek liet eerder zien dat het aanbieden van cadeaubonnen die drempel kan verlagen én de kans op stoppen kan verhogen. Onderzoekers van Sophia Kinderziekenhuis onderzoeken nu hoe deze aanpak effectief kan worden toegepast in Nederland.
Hoe werkt het?
Ouders die hulp krijgen van een professionele coach ontvangen bij elke rookvrije mijlpaal, een week, een maand en langer, een cadeaubon als beloning. Dit is directe en concrete beloning op de momenten dat stoppen het moeilijkst is, terwijl de beloning van gezondheidswinst pas later komt.
‘Ouders die naast coaching ook cadeaubonnen ontvangen, hebben twee tot drie keer meer kans om succesvol te stoppen met roken, dan ouders die alleen coaching krijgen’, vertelt Linda van der Spek, onderzoeker in Sophia Kinderziekenhuis en bij het Trimbos Instituut. ‘Ze blijven ook op de lange termijn vaker rookvrij. Dat is niet alleen een belangrijke gezondheidswinst voor de baby en de ouders, het is ook nog eens kostenbesparend.’
Beloningen voor het stoppen met roken kosten geld, maar leveren de samenleving uiteindelijk meer op dan ze kosten. Want rookvrije zwangerschappen verkleinen de kans op complicaties zoals vroeggeboorte en een laag geboortegewicht. En ze verminderen de kans op ziekten zoals astma. Roken veroorzaakt 7,6% van de totale ziektelast in Nederland en kost de samenleving jaarlijks naar schatting €2,4 miljard. Daarnaast zorgt roken voor hoge maatschappelijke kosten, door verminderde arbeidsproductiviteit en kwaliteit van leven.
In Nederland rookt 13% van de vrouwen vlak voor de zwangerschap, ruim 6% tijdens de zwangerschap en 7% erna. Jaarlijks gaat het om meer dan tienduizend zwangere vrouwen. Daarbij speelt opleidingsniveau een grote rol. Vrouwen met een basis- of vmbo-opleiding roken tijdens de zwangerschap veel vaker dan vrouwen met een hogere opleiding. Ook een kwart van de partners rookt mee. Deze ongelijkheid vergroot de gezondheidsverschillen al vanaf de geboorte.
In Engeland is de effectiviteit en kostenbesparing van de cadeaubonnen al aangetoond. Cadeaubonnen zijn daar inmiddels onderdeel van de standaardzorg voor zwangere vrouwen die willen stoppen met roken. ‘Ook voor Nederland ligt hier een kans om de gezondheid van meerdere generaties te verbeteren’, zegt Jasper Been, kinderarts en neonatoloog in Sophia Kinderziekenhuis. ‘Met een relatief eenvoudige toevoeging aan bestaande coaching programma’s.’
Onderzoek naar invoering in Nederland
Het Nationaal Preventieakkoord heeft als doel dat in 2040 geen enkele zwangere meer rookt. Recente bezuinigingen op preventie en de invloed van de tabaksindustrie op rookgedrag maken het moeilijker om dat doel te halen. Daarom is het volgens onderzoekers belangrijk bewezen kosteneffectieve maatregelen, zoals cadeaubonnen, in te zetten.
Links: Linda van der Spek en rechts Jasper Been van Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis.
In Nederland roept deze aanpak nog een aantal vragen op, die de onderzoekers beantwoorden. Is er voldoende draagvlak? Hoe regelen we de financiering? En hoe zorgen we voor een praktisch uitvoerbaar en toegankelijk programma? De onderzoekers brachten eerder al in kaart welke factoren bepalend zijn voor een succesvolle invoering van beloningen in stoppen-met-rokenzorg.
Daarnaast verkenden zij samen met betrokken partijen, zoals beleidsmakers van VWS, Zorginstituut Nederland, zorgverzekeraars, ouders, coaches en andere zorgprofessionals, de kansen en knelpunten voor toepassing in de Nederlandse praktijk. De inzichten en adviezen staan in een beleidsbrief.
Een stok achter de deur
‘De beloning is geen wondermiddel, maar een stok achter de deur, geven ouders aan’, aldus Van der Spek. Terugval komt ook na hulp met beloningen nog steeds voor, maar een rookvrije zwangerschap levert al grote gezondheidswinst op voor het kind. ‘Dat draagt bij aan een kansrijke start en verkleint sociaaleconomische gezondheidsverschillen vanaf het allereerste begin.’
Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis doet dit onderzoek samen met Erasmus Universiteit Rotterdam, Trimbos-instituut en TU Delft. De studie wordt gefinancierd door Smarter Choices for Better Health, Convergence Healthy Start en Taskforce Gezonde Start.
Preventie
Preventie helpt mensen langer en gezonder te leven. Met onze kennis over het voorkomen van ziektes en het verbeteren van de gezondheid, biedt het Erasmus MC objectieve informatie aan overheden, beleidsmakers en de preventiepraktijk. Zo nemen we verantwoordelijkheid voor een gezonder mens in een gezonde omgeving. Zoals beschreven in Koers28, de strategie van het Erasmus MC.
